คนที่มีนิสัยดูถูกคนอื่น โรคหลงตัวเอง ที่เราพบเจอได้ในออฟฟิศ ที่ทำงาน ในรอบ ๆ ตัว ที่เรามองว่าเป็นคน Toxic คนที่เราไม่อยากเจอ ไม่อยากร่วมงานด้วย อาจไม่ใช่แค่คนนิสัยเสียธรรมดา เพราะคนเหล่านี้อาจเข้าค่ายมีความผิดปกติทางบุคลิกภาพ หรือ ในทางจิตวิทยาเรียกพฤติกรรมนี้ว่า Narcissism หรือ บุคลิกภาพแบบหลงตนเองก็เป็นได้

โรคหลงตัวเอง Narcissistic Personality Disorder คือ อะไร

“Narcissistic Personality” คือ ภาวะบุคลิกภาพที่หลงตัวเองเกินขอบเขตปกติ
ไม่ใช่เพียงความมั่นใจ แต่เป็น รูปแบบความคิดและพฤติกรรม ที่หมุนรอบ “ตัวเองเป็นศูนย์กลาง”
ต้องการการชื่นชม ยกย่อง และมักขาดความเข้าใจหรือเห็นใจผู้อื่น (Lack of Empathy)

โรคหลงตัวเอง หรือ บุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง (Narcissistic Personality Disorder) คือ ความผิดปกติทางบุคลิกภาพ เป็นภาวะสุขภาพจิตที่คนเราเห็นถึงความสำคัญของตัวเองสูงเกินไป ต้องการและเรียกร้องความสนใจ และต้องการให้ผู้คนชื่นชมมากจนเกินไป

คนที่มีพฤติกรรมนี้จะขาดความสามารถในการเข้าใจ หรือใส่ใจความรู้สึกของผู้อื่น แต่ภายใต้หน้ากากแห่งความมั่นใจสุดขีดนี้ พวกเขาไม่มั่นใจในคุณค่าของตนเอง และรู้สึกไม่พอใจกับคำวิพากษ์วิจารณ์แม้จะเป็นแค่เรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ

ความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบหลงตัวเองทำให้เกิดปัญหาในชีวิตหลายด้าน เช่น ความสัมพันธ์ การงาน การเรียน หรือเรื่องการเงิน โดยทั่วไปแล้วคนที่มีความผิดปกติทางบุคลิกภาพแบบหลงตัวเองมักจะไม่มีความสุข และผิดหวังเมื่อพวกเขาไม่ได้รับสิทธิพิเศษ หรือความชื่นชมที่พวกเขาเชื่อว่าสมควรได้รับ

โดย Personality Disorders จะแบ่งย่อยเป็น 3 กลุ่ม (Cluster)

• Cluster A: แปลกประหลาด/ระแวง (Paranoid, Schizoid, Schizotypal)

• Cluster B: อารมณ์รุนแรง/ดราม่า (Antisocial, Borderline, Histrionic, Narcissistic) – ที่เรากำลังพูดถึงอยู่ในกลุ่มนี้

• Cluster C: วิตกกังวล/กลัว (Avoidant, Dependent, Obsessive-Compulsive Personality)

ลักษณะบุคลิกภาพแบบหลงตัวเองในทางจิตวิทยา

คนที่มีบุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง ที่เรียกว่า Narcissism ในคู่มือการวินิจฉัยและสถิติของความผิดปกติทางจิต ฉบับที่ 4 (DSM-IV) ระบุว่าบุคลิกภาพแบบหลงตนเอง มีลักษณะเด่น ดังนี้

“การเห็นว่าตนดีกว่าหรือเหนือกว่าผู้อื่น ต้องการเป็นที่สนใจ แสวงหาการได้รับการยกย่องชื่นชม และได้รับความสนใจในฐานะเป็นบุคคลสำคัญ

คาดหวังว่าตนจะเป็นที่รักของผู้อื่น และได้รับความสนใจในฐานะเป็นบุคคลสำคัญ หมกมุ่นอยู่กับความเพ้อฝันในความสำเร็จ อำนาจ ความรุ่งโรจน์ ความฉลาด ความสวยงาม รวมถึงประเมินความสามารถของตนสูงเกินความเป็นจริง ประกอบกับคิดถึงแต่ตนเองเป็นที่ตั้งและยึดตนเองเป็นศูนย์กลางเพื่อให้ตนประสบความสำเร็จตามเป้าหมาย

รู้สึกว่าตนสมควรได้มากกว่าที่เป็นอยู่ แสวงหาผลประโยชน์จากผู้อื่นเพื่อตนเอง เพราะตนเองมีความหมกมุ่นในสิ่งที่ปรารถนา รวมทั้งขาดความเห็นอกเห็นใจ ไม่สนใจหรือรับรู้ความรู้สึกและความต้องการของผู้อื่น แสดงพฤติกรรมและเจตคติในลักษณะที่หยิ่งยโส อวดดี ปกป้องตนเองจากคำวิจารณ์ของผู้อื่นและอิจฉาผู้อื่น ซึ่งลักษณะเหล่านี้ย่อมส่งผลต่อการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล” – (คณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย)

สาเหตุการเกิดบุคลิกหลงตัวเอง “โรคหลงตัวเอง” Narcissistic Personality Disorder

• มีพ่อแม่ หรือคนที่เลี้ยงดูใกล้ชิดมีบุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง Narcissism
• ถูกปล่อยปละละเลยตั้งแต่วัยเด็ก พ่อแม่ทอดทิ้ง ทำให้ขาดความเข้าอกเข้าใจผู้อื่น (Empathy)
• ในทางตรงข้าม บางคนอาจถูกเลี้ยงดูแบบเอาใจใส่ ปกป้องมากเกินไปในวัยเด็ก ทำให้เด็กรู้สึกเป็นคนพิเศษสูงส่ง คิดว่าตนเป็นศูนย์กลางของทุกคน

ลักษณะ พฤติกรรมโรคหลงตัวเอง – Narcissistic Personality Disorder

• บุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง ต้องการเป็นคนสำคัญตลอดเวลา อยากเป็นที่สนใจจากคนอื่น

• สนใจคนที่เปลือกนอก คนที่สำคัญ มีชื่อเสียง มีฐานะ ทำตัวน่าคบกับคนบางคน

• ต้องการได้รับการยกย่อง ชื่นชมแบบมากจนเกินไป

• รู้สึกว่าตัวเองสมควรได้รับสิทธิพิเศษ และการดูแลเป็นพิเศษ

• คาดหวังที่จะได้รับการยอมรับว่าเหนือกว่าคนอื่นแม้ว่าจะไม่ประสบความสำเร็จก็ตาม

• หมกมุ่นอยู่กับจินตนาการเกี่ยวกับความสำเร็จ อำนาจ ความฉลาดหลักแหลม ความสวย ความงาม ชื่อเสียง หรือ การมีคู่ครองที่สมบูรณ์แบบ

• เชื่อว่าตัวเองอยู่เหนือกว่าคนอื่น และเลือกคบคนในระดับเดียวกันเท่านั้น

• วิพากษ์วิจารณ์ และดูถูกคนที่ตัวเองรู้สึกว่าไม่สำคัญ

• คาดหวังความช่วยเหลือเป็นพิเศษ และคาดหวังให้ผู้อื่นทำสิ่งที่ตัวเองต้องการโดยห้ามตั้งคำถาม ห้ามวิพากษ์วิจารณ์

• อ่อนไหวกับคำวิพากษ์วิจารณ์ รับ Feedback จากคนอื่นไม่ได้

• ใช้ประโยชน์จากผู้อื่นเพื่อให้ได้สิ่งที่ต้องการ

• เข้มงวด ไม่รู้จักยืดหยุ่น

• ไม่เต็มใจที่จะรับรู้ความต้องการ และความรู้สึกของผู้อื่น

• อิจฉาคนอื่นและเชื่อว่าคนอื่นอิจฉาตัวเอง

• มีพฤติกรรมหยิ่งผยอง อวดดี

• เติมเต็มความรู้สึกขาดด้วยวัตถุ สิ่งของราคาแพง เช่น รถสปอร์ตหรูหรา ของใช้แบรนด์เนม ฯลฯ

ภายในที่แท้จริงของบุคลิกภาพ “หลงตัวเอง”

คนที่มีบุคลิกภาพแบบหลงตัวเอง แม้จะคิดว่าตัวเองเป็นคนสำคัญ แต่ลึก ๆ แล้ว เป็นคนที่เห็นคุณค่าตัวเองในระดับต่ำ เรียนรู้มาตั้งแต่เด็กว่าคนจะรักหรือจะมีเพื่อนได้ต้องมีเปลือก วัตถุ การพยายามเพิ่มคุณค่าให้กับตนเองอยู่ตลอดเวลาจึงเป็นไปเพื่อรักษาภาพลวงตาที่ตนได้สร้างเอาไว้ แท้ที่จริงว่างเปล่า ไม่มีความสุข เศร้า สร้างเปลือกของความสุข พยายามเติมเต็มความรู้สึกขาดด้วยวัตถุ และการกด เหยียด ดูถูกคนอื่น

9 Narcissistic Manipulation Tactics

(กลยุทธ์ควบคุมคน ของคนหลงตัวเอง)

1. Gaslighting – ทำให้คนอื่นสงสัยความคิดหรือความรู้สึกตัวเอง
2. Love Bombing – ชื่นชม/โอ้อวดมากเกินจริง เพื่อให้เราหลงเชื่อหรือพึ่งพา
3. Triangulation – ใช้คนอื่นมาเป็นตัวกลาง สร้างความขัดแย้งหรือแข่งขัน
4. Projection – โยนความผิดของตัวเองไปให้คนอื่น
5. Playing the Victim – แกล้งเป็นผู้ถูกกระทำ เพื่อหลีกเลี่ยงความรับผิด
6. Smear Campaign – ใส่ร้ายหรือพูดลับหลังคนอื่นเพื่อทำลายชื่อเสียง
7. Revenge Seeking – แก้แค้น หรือจงใจทำร้ายคนที่ขัดใจ
8. Guilt Tripping – ทำให้คนอื่นรู้สึกผิดหรือมีความรับผิดชอบเกินจริง
9. Hoovering – พยายามดึงคนกลับเข้ามา หลังจากทะเลาะหรือเลิกราไป

พฤติกรรมโรคหลงตัวเองส่งผลกระทบต่อองค์กร อย่างไร

• ที่ทำงานไม่เป็นพื้นที่ปลอดภัย

• ขาดความเคารพและความเชื่อใจระหว่างกัน

• ขาดพื้นที่แห่งการเรียนรู้

• เกิดความขัดแย้งบ่อยครั้ง

• บรรยากาศการทำงานไม่ดี

• ความเครียดของคนในทีมสูง

• ความสับสน งง และลังเลในการตัดสินใจ เพราะถูก Gaslighting (คือการทำให้คนอื่นสงสัยความคิดหรือความรู้สึกของตัวเอง โดยผู้กระทำมักบิดเบือนข้อเท็จจริง ทำให้คนถูกกระทำรู้สึกไม่มั่นใจในตัวเอง)

• สุขภาพจิตเสีย เช่น Burnout, Panic, Depression (เกิดจากความกดดัน ความเครียดสะสม และการถูกควบคุมหรือบั่นทอนอย่างต่อเนื่อง)

วิธีการรับมือกับหัวหน้า หรือ คนที่มี พฤติกรรมโรคหลงตัวเอง

• เล่นตามน้ำไป ให้ได้ก็ให้ ไม่ต้องพยายามเปลี่ยนแปลงพวกเขา คนหลงตัวเองไม่เคยเปลี่ยนแปลง ถ้าเขาอยากได้รับคำชม ก็ชื่นชมเขาไป ไม่ต้องเสียเวลาไปให้ฟีดแบ็ก หรือ วิพากษ์วิจารณ์ใด ๆ
• หาจุดแข็งของตัวเราเอง สร้างความภาคภูมิใจในตนเอง คนหลงตัวเองมักจะพยายามทำลายคุณและดูถูกคุณ ลองหาจุดแข็งของตัวเองที่เขาจะต้องพึ่งพา และขาดเราไม่ได้
• มีจุดยืนในการสื่อสาร มีความสามารถในการแสดงจุดยืน ให้สื่อสารบอกความต้องการของเรา และกำหนดขอบเขตที่ชัดเจน
• มีความตระหนักรู้ ในความรู้สึกตัวเอง รู้ความต้องการ มีความชัดเจน รู้ว่าตัวเราชอบ ไม่ชอบอะไร ตัวตนเราเป็นอย่างไร
• อย่าหลงกล ให้เขาด้อยค่า หากคุณถูกหัวหน้า หรือ เพื่อนร่วมงานด้อยค่า ดูถูก ถ้าหากตัวเราไม่ใช่แบบที่เขาพูด อย่าปล่อยให้เขาด้อยค่าคุณจนหลงเชื่อว่าตัวเองเป็นแบบนั้น ผู้บริหารที่มีบุคลิกภาพหลงตัวเอง มักใช้การด้อยค่าคนทำงานภายใต้การบริหารของตน ถ้าเราจดจำใส่ใจถ้อยคำ ท่าทางแบบนี้สะสมไว้นานวัน เราจะค่อย ๆ ด้อยค่าตัวเราเองมากขึ้นไป
• รู้เท่าทัน เพิกเฉย ไม่ตอบสนอง เช่น คนที่หลงตัวเอง โอ้อวด อวดร่ำอวดรวย อวดหน้าที่การงานแบบมากเกินไป ให้ปล่อยเขาไป อยากพูดอยากอวดอะไรก็ไม่ต้องสนใจ มองเขาอย่างเข้าใจว่าเขาเป็นคนที่มีบุคลิกภาพผิดปกติ เราไม่สามารถไปแก้ไขอะไรได้
• ศึกษาเพิ่มเติม เกี่ยวกับ Narcisstic Disorder – ซื้อหนังสือ อ่านบทความ หรือเข้าเรียนคอร์สเกี่ยวกับบุคลิกภาพโรคหลงตัวเอง เพื่อเข้าใจพฤติกรรมและวิธีรับมืออย่างมีประสิทธิภาพ

REF: Mayoclinic choosingtherapy

อ่าน Blog ถัดไป 

เมื่อผู้นำหลงตัวเอง (Narcissistic Leadership) คือต้นเหตุของวัฒนธรรมเป็นพิษในองค์กร